-English Below-
มองวิกฤติแรงงานไทย สู่อนาคตรัฐสวัสดิการ
07 มิ.ย. 68 ขณะที่ซีรีส์ #สงครามส่งด่วน กำลังเป็นที่กล่าวขวัญถึงว่าเป็นภาพสะท้อนการแข่งขันอันดุเดือดของธุรกิจแพลตฟอร์ม แต่ในชีวิตจริงของคนทำงานไรเดอร์นั้น พวกเขาสะท้อนออกมาว่า “ชีวิตจริงเจ็บปวดยิ่งกว่าละคร” อีกด้านหนึ่ง แนวรบชายแดนไทย-กัมพูชา กำลังร้อนระอุจากข้อพิพาทพื้นที่ทับซ้อน พร้อมกับกระแสชาตินิยมที่โหมกระพือขึ้นอีกครั้ง ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อสวัสดิภาพชีวิตและความปลอดภัยของแรงงานข้ามชาติอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
เช่นเดียวกับปัญหาของเหล่าผู้ประกันตนในระบบประกันสังคมที่ต้องเผชิญกับภัยความไม่มั่นคงของเงินกองทุนที่มีแนวโน้มว่าอาจล้มละลายภายใน 30 ปีข้างหน้า ยังไม่นับปัญหาสิทธิและสวัสดิการของแรงงานนอกระบบ แรงงานหญิง ไปจนถึงสิทธิการรวมตัวกันของขบวนการแรงงานเพื่อสร้างอำนาจต่อรองกับรัฐและทุน ทั้งหมดนี้มีคำตอบในวงเสวนา “มองวิกฤติ-หาโอกาส อนาคตแรงงานไทย” จัดโดย เครือข่ายรณรงค์รัฐธรรมนูญ (CALL) เมื่อวันที่ 7 มิถุนายน 2568 ที่ห้องประชุม smart classroom คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยแบ่งวงพูดคุยออกเป็น 2 ช่วง
ช่วงแรกคือ วงสนทนาในหัวข้อ “วิกฤติความเหลื่อมล้ำด้านสิทธิและสวัสดิภาพแรงงานไทย” โดยมีวิทยากร ได้แก่ เกศนคร พจนวรพงษ์ โฆษกกลุ่มประกันสังคมก้าวหน้า ศรีไพร นนทรีย์ นักเคลื่อนไหวกลุ่มสหภาพแรงงานย่านรังสิตและใกล้เคียง นิติรัตน์ ทรัพย์สมบูรณ์ ผู้ประสานงานเครือข่าย We Fair และ สุภาภรณ์ พันธ์ประสิทธิ์ ตัวแทนกลุ่มไรเดอร์เซ็นเตอร์ ดำเนินรายการโดย มายด์-ภัสราวลี ธนกิจวิบูลย์ผล
หัวอกไรเดอร์ ชีวิตจริงยิ่งกว่า ‘สงครามส่งด่วน’
สุภาภรณ์ พันธ์ประสิทธิ์ ตัวแทนกลุ่มไรเดอร์เซ็นเตอร์ เล่าถึงสภาพการทำงานของอาชีพไรเดอร์ภายใต้การแข่งขันของธุรกิจแพลตฟอร์มและการขูดรีดแรงงานว่า “เรื่องจริงยิ่งกว่าละคร” ทุกวันนี้แรงงานไรเดอร์ต้องเผชิญความเครียดและปัญหาสุขภาพจิต ทุกๆ เช้าต้องคอยเช็คแอปพลิเคชันว่าตนเองถูกแบนหรือไม่ เพราะอาจถูกระบบแบนโดยไม่เป็นธรรมได้ทุกเมื่อ เช่น หากไม่รายงานตัวภายใน 15 นาที มีโอกาสถูกแบน 7 วัน อีกทั้งยังต้องเสี่ยงชีวิตบนท้องถนนโดยไม่มีสวัสดิการคุ้มครองเหมือนลูกจ้างทั่วไป เพราะถูกจัดให้เป็นแรงงานอิสระ ขณะที่บริษัทแพลตฟอร์มใช้เงื่อนไขว่าไรเดอร์เป็น “พาร์ทเนอร์” เพื่อหลีกเลี่ยงการจัดสวัสดิการและสิทธิประโยชน์ตามกฎหมายแรงงาน
“การทำงานแต่ละวันยากลำบากมาก ทั้งต้องแข่งขันกันเองและยังต้องเดาใจลูกค้าอีก ถ้ารถไม่สวย ลูกค้าเห็นแล้วกดยกเลิกเลย บางทีฝนตกเราก็ต้องรับงาน หรือบางทีก็ถูกร้านอาหารเอาเปรียบ จนทุกวันนี้หลายคนป่วยซึมเศร้าจะฆ่าตัวตาย” เมื่อถามถึงสวัสดิการ สุภาภรณ์เล่าว่า ไรเดอร์ต้องลงทุนค่าอุปกรณ์ทุกอย่างของตนเองทั้งหมด ทั้งค่ารถ ค่าโทรศัพท์ ส่วนประกันชีวิตที่บริษัทจัดให้ก็เต็มไปด้วยเงื่อนไขข้อจำกัด ซึ่งเธอเรียกว่า “ประกันทิพย์”
“อยากบอกทุกคนว่า การที่พวกเราไรเดอร์ต้องออกมาเรียกร้องสิทธิ เพราะเราเป็นแรงงานคนหนึ่งเหมือนกัน ก็อยากได้รับการคุ้มครองสิทธิเหมือนกัน” สุภาภรณ์กล่าวว่า ไม่เห็นด้วยกับร่าง พ.ร.บ.ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระฯ เพราะจะลดสถานะของไรเดอร์ให้กลายเป็น “แรงงานกึ่งอิสระ” ไม่ได้รับสิทธิเท่าเทียมกับแรงงานทั่วไป เช่น สิทธิประกันสังคม สิทธิรักษาพยาบาล สิทธิในการรวมกลุ่มเพื่อต่อรองค่ารอบ ทำให้นายจ้างสามารถใช้อำนาจได้ตามอำเภอใจ
โรงงานห้ามคนท้อง แรงงานหญิงต้องทำแท้ง
ศรีไพร นนทรีย์ นักเคลื่อนไหวกลุ่มสหภาพแรงงานย่านรังสิตและใกล้เคียง สะท้อนปัญหาว่า นับตั้งแต่รัฐประหาร 2557 จนถึงปัจจุบัน คุณภาพชีวิตแรงงานย่ำแย่ลงมาโดยตลอด โดยข้อสังเกตหนึ่งคือ ก่อนหน้านี้เฉพาะในย่านรังสิตเคยมีสหภาพแรงงาน 22 องค์กร แต่หลังรัฐประหารเหลือเพียง 14 องค์กร ขณะเดียวกันค่าจ้างขั้นต่ำก็ปรับขึ้นเพียงเล็กน้อย ไม่สมดุลกับค่าครองชีพที่ถีบตัวสูงขึ้น “ที่น่าสนใจคือ สมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร เคยกำหนดให้ค่าจ้างขั้นต่ำเท่ากันทั่วประเทศ นั่นหมายความว่าทุกคนสามารถซื้อสบู่ ยาสีฟัน ได้ในราคาเท่ากัน แต่ในยุคถัดมาเมื่อค่าจ้างขั้นต่ำแต่ละจังหวัดไม่เท่ากัน กลายเป็นว่าคุณภาพชีวิตหรือศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ไม่เท่ากัน”
หลังเลือกตั้ง 2566 ขบวนการแรงงานเริ่มมีความหวังว่าคุณภาพชีวิตจะดีขึ้นจากรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง แต่ปรากฏว่ารัฐบาลไม่มีการปรับค่าจ้างขั้นต่ำ ขณะที่ข้าวของราคาแพงขึ้น ซึ่งส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อชีวิตแรงงาน “นี่คือปัญหาเรื่องค่าจ้างที่รัฐบาลไม่ทำตามสัญญา แล้วประชาชนเดือดร้อนกันหมด ลองไปดูก็ได้ว่าตอนนี้แทบทุกศาลเต็มไปด้วยคดีหนี้บัตรเครดิต เวลาโรงเรียนเปิดเทอมก็ยังมีคนเอาครกหินไปจำนำ เพราะสภาพเศรษฐกิจถดถอย เกิดปัญหาเลิกจ้างงานจำนวนมาก สุดท้ายก็จะเกิดปัญหาสังคมต่างๆ ตามมา
“ตอนนี้ที่ย่านรังสิตมีปัญหาละเมิดสิทธิแรงงานหญิงรุนแรงมาก โดยนายจ้างบังคับว่าต้องตรวจปัสสาวะก่อน ถ้าใครตรวจเจอ 2 ขีด ต้องออกจากงาน เพราะเขาไม่อยากให้แรงงานใช้สิทธิลาคลอด กระทั่งคนงานหญิงหลายคนต้องตัดสินใจทำแท้งเพื่อจะได้มีงานทำ” ศรีไพรกล่าวว่า อีกกรณีที่หนักหนาสาหัสมากในปัจจุบันคือ แรงงานข้ามชาติ ประกอบกับกระแสชาตินิยมที่กำลังคุกรุ่น ทำให้แรงงานกลุ่มนี้ได้รับผลกระทบรุนแรง ซึ่งจะส่งผลต่อเศรษฐกิจไทยในที่สุด สำหรับปัญหาของกลุ่มแรงงานไรเดอร์ ศรีไพรให้ความเห็นว่า จำเป็นต้องกำหนดกติการ่วมกันให้ชัดเจน โดยเฉพาะเรื่องการลดค่ารอบ ซึ่งรัฐต้องเข้ามาดูแลหรือเป็นตัวกลางในการจัดการ เพราะถือเป็นเรื่องเดียวกับปัญหาค่าแรง “อย่างที่นายกฯ พูดมาตลอดว่า คนไทยต้องมีกิน มีใช้ มีเกียรติ มีศักดิ์ศรี”
“ในฐานะคนทำงานสหภาพแรงงาน เราต้องการรวมตัวเพื่อส่งเสียงสะท้อนปัญหา แต่ติดอยู่ที่ พ.ร.บ.การชุมนุมฯ ซึ่งเป็นการปิดหูปิดปากประชาชน ขัดขวางสิทธิเสรีภาพในการแสดงออก กับอีกเรื่องหนึ่งไม่พูดไม่ได้คือ ควรมีการนิรโทษกรรมผู้ชุมนุมทางการเมือง เพราะพวกเขาเป็นกระบอกเสียงให้กับคนยากคนจนและแรงงานมาตลอด”
อ่านเพิ่มเติม “มองวิกฤติแรงงานไทย สู่อนาคตรัฐสวัสดิการ”
