กลลวงกระทรวงแรงงานออกกฎหมายเพื่อธุรกิจแพลตฟอร์ม
-English Below-
เขียนโดย สมยศ พฤกษาเกษมสุข (23 สิงหาคม 2568)
ภาพจาก The Momentum
ระยะแรกของการพัฒนาอุตสาหกรรม การจ้างงานยังไม่มีแบบแผนแน่ชัด ผู้ใช้แรงงานจึงทำงานหนัก ยาวนานชั่วโมงได้รับค่าจ้างที่ต่ำเป็นอย่างมาก กรรมกรทั่วโลกได้ต่อสู้ให้ได้ค่าจ้างและชั่วโมงการทำงานที่เป็นธรรม จนกลายเป็นกฎหมายแรงงานที่ทำให้การจ้างงานมีแบบแผน ในมิติความสัมพันธ์นายจ้างและลูกจ้าง แต่สำหรับนายจ้างซี่งแสวงหากำไรสูงสุดและสะสมทุนให้มากที่สุดจึงมักหลีกเลี่ยงกฎหมายแรงงาน ด้วยรูปแบบการจ้างงานที่หลากหลายมากยิ่งขึ้นที่เอื้อประโยชน์ให้นายจ้างไม่ต้องรับผิดชอบต่อกฎหมายแรงงาน
พัฒนาการเทคโนโลยีก่อให้เกิดรูปแบบการจ้างงานแบบออนไลน์ ผู้บริโภคได้ติดต่อผู้ให้บริการผ่านแอปพลิเคชันเป็นตัวกลางที่คอยจับคู่ ความต้องการของผู้ขายสินค้าและบริการกับความต้องการของผู้ซื้อสินค้า เจ้าของแพลตฟอร์มได้กำไรจากการหักเก็บค่าใช้บริการจากผู้บริโภคและจ่ายค่าตอบแทนการทำงานให้ต่ำมากที่สุด
การทำงานผ่านแพลตฟอร์มเพิ่มขีดความสามารถในการเข้าถึงงานได้สะดวกรวดเร็ว ไม่มีข้อจำกัดในเรื่องเพศ วัย ทำงานได้ทุกที่ ทุกเวลา จำนวนคนทำงานขยายตัวนับล้านคน คนทำงานเหล่านี้ถูกเรียกว่า “ แรงงานกึ่งอิสระ “ จึงถูกกีดกันออกจากกฎหมายแรงงาน กลายเป็นแรงงานนอกระบบ ไม่มีหลักประกันในรายได้และชั่วโมงการทำงาน หากเจ็บป่วยจากการทำงานไม่มีเงินทดแทนและประกันสังคมเหมือนกับแรงงานทั่วไป
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ(กสม)วินิจฉัยว่า เมื่อ ผู้ประกอบการแพลตฟอร์มเปิดรับสมัครไรเดอร์เพื่อส่งพัสดุ-อาหาร โดยจ่ายค่าตอบแทน เข้าลักษณะของสัญญาจ้างแรงงาน ไม่ใช่สัญญาจ้างทำของ รวมทั้งข้อเท็จจริงที่ว่า ผู้ประกอบการแพลตฟอร์มมีอำนาจบังคับบัญชาด้วยการกำหนดระเบียบข้อบังคับการทำงาน หากพวกไรเดอร์ไม่ปฏิบัติตามก็จะถูกลงโทษ ไรเดอร์จึงมีฐานะเป็นลูกจ้าง ส่วนผู้ประกอบการแพลตฟอร์มคือนายจ้าง ไม่ว่าจะเรียกชื่อเป็นอย่างอื่นก็ตาม (29.3.2024)
การคุ้มครองแรงงานไรเดอร์และแรงงานแพลตฟอร์ม
ไรเดอร์จำนวนมากเคยทำงานในระบบที่มีแบบแผนแบบเข้มงวดการทำงานมาก่อนจึงเกรงว่า การคุ้มครองแรงงานนั้นจะทำให้การทำงานผ่านแพลตฟอร์มขาดความอิสระ ขาดความยืดหยุ่น ในความเป็นจริงเทคโนโลยีแบบปัญญาประดิษฐ์ของแอปพลิเคชั่นนั้นทำให้เกิดการทำงานแบบยืดหยุ่นในการเลือกที่จะทำงานเวลาใดก็ได้ สถานที่ตรงไหนก็ได้ เลือกที่จะรับหรือปฏิเสธการทำงานได้เช่นเดิมดังนั้นการคุ้มครองแรงงานจึงต้องคุ้มครองแบบยืดหยุ่นและมีความเป็นอิสระการทำงาน เช่น
(1.)ระหว่างการเปิดจนถึงปิดแอปพลิเคชั่น คือชั่วโมงการทำงานที่ต้องได้รับหลักประกันในเรื่องค่าจ้างขั้นต่ำที่คำนวณเป็นรายชั่วโมง ดังนั้นเท่ากับว่ายังมีความเป็นอิสระจะทำงานวันละกี่ชั่วโมงก็ได้
(2)ส่วนค่ารอบการทำงานที่ถูกกำหนดจากจุดเริ่มต้นจนสิ้นสุดการทำงาน คือค่าตอบแทนการทำงานตามระยะทางที่กำหนด จึงต้องคุ้มครองรายได้ขั้นต่ำที่เป็นต้นทุนพลังงานและค่าเสื่อมราคาในอุปกรณ์การทำงานรวมทั้งคุ้มครองไม่ให้บริษัทหักเงินค่าบริการแพลตฟอร์มหรือค่าคอมมิชชั่นเกินไป รวมทั้งการคุ้มครองรายได้ของงานพ่วงให้ได้ค่าตอบแทนที่เป็นธรรมอีกด้วย
การคุ้มครองแรงงานไรเดอร์เช่นนี้อยู่ในอำนาจรัฐมนตรีกระทรวงแรงงานในการออกกฎกระทรวงตามมาตรา 6 พรบ.คุ้มครองแรงงาน 2541 เป็นไปตามการวินิจฉัยและข้อแนะนำของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
การเรียกไรเดอร์ว่าเป็นพาร์ทเนอร์และแรงงานกึ่งอิสระจึงเป็นการบิดเบือนสถานะภาพแท้จริงของแรงงานไรเดอร์ เป็นเพียงการใช้ถ้อยคำใหม่ เพื่อหลีกเลี่ยงกฎหมายแรงงานและความรับผิดชอบทางสังคมของเจ้าของแพลตฟอร์ม ทำให้คนทำงานผ่านแพลตฟอร์มกลายเป็นกลุ่มแรงงานเปราะบางที่ถูกเอาเอารัดเอาเปรียบ ผลก็คือ บริษัทเจ้าของแพลตฟอร์มกำไรมหาศาล เพราะไม่ต้องลงทุนในด้านชีวิตความเป็นอยู่ของแรงงานไรเดอร์ นอกจากนี้แล้วแรงงานไรเดอร์ยังต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายที่เป็นต้นทุนการทำงานเอง เช่น ค่าน้ำมัน ค่าเครื่องแบบ ค่าเสื่อมสภาพ ซ้ำร้ายยังไม่มีการคุ้มครองกรณีอุบัติเหตุจากการทำงานอีกด้วย
ร่างกฎหมายทำลายสิทธิแรงงานแต่กลับเอื้อประโยชน์ธุรกิจแพลตฟอร์ม
ในช่วงของนายพิพัฒน์ รัชกิจประการ เป็นรัฐมนตรีกระทรวงแรงงาน (2566-2568) ได้มีการยกร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ ขึ้นมา ด้วยเหตุผลที่ต้องการจะคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์ม แต่ทว่า ร่างกฎหมายนี้ไม่ได้มีสาระสำคัญในการคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของแรงงานแพลตฟอร์มกล่าวคือ 1. ไม่มีการกำหนดอัตราค่าตอบแทนการทำงานที่เป็นธรรม 2. ไม่มีการคุ้มครองค่ารอบการทำงานและค่าตอบแทนพิเศษ 3. ไม่มีการคุ้มครองเงินทดแทนการเจ็บป่วยและอันตรายจากการทำงาน และ4.ไม่มีการประกันสังคม 5. ไม่สามารถ รวมตัว กันเป็นสหภาพแรงงานและการเจรจาต่อรอง
ร่างพรบ.ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระยังกำหนดนิยามที่ผิดเพี้ยนไปจากพรบ.คุ้มครองแรงงาน2541 เป็นการทำลายสถานภาพความเป็นลูกจ้างที่มีหลักประกันรายได้และสิทธิแรงงานให้หายไป และกำหนดนิยามใหม่ให้เป็น “แรงงานกึ่งอิสระ” ที่เป็นแรงงานแบบตัวเปล่าเล่าเปลือยไม่มีหลักประกันรายได้และสิทธิแรงงานโดยเรียก แรงงานไรเดอร์ว่าเป็น แรงงานกึ่งอิสระ ที่ไม่มีการคุ้มครองแรงงาน แต่กลับเรียกเก็บเงินจัดตั้งกองทุนที่กระทรวงแรงงานเป็นผู้ควบคุม
ร่างพรบ.นี้จะเก็บเงินจากรายได้อันน้อยนิดของแรงงานแพลตฟอร์มมาจัดตั้ง”กองทุนส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานกึ่งอิสระ “ โดยจะเรียกเก็บเงินจากแรงงานแพลตฟอร์มในอัตราร้อยละสาม ของค่าตอบแทนที่ผู้ประกอบอาชีพกึ่งอิสระได้รับแต่ละครั้งนำส่งเข้ากองทุน เพื่อใช้เงินกองทุนนี้ในการคุ้มครองสุขภาพหรือฝึกอาชีพอื่นๆ
เมื่อเป็นเช่นนี้ ร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระของกระทรวงแรงงาน จึงเอื้อประโยชน์ให้กับเจ้าของแพลตฟอร์มที่เป็นนายจ้าง เพราะไม่ต้องจ่ายค่าจ้างและสวัสดิการตามกฎหมายแรงงาน ไม่ต้องจ่ายเงินกองทุนทดแทนเพื่อคุ้มครองกรณีเจ็บป่วยหรืออันตรายจากการทำงาน ไม่ต้องจ่ายเงินสมทบประกันสังคม ฯลฯ ส่วนแรงงานแพลตฟอร์มที่เป็นลูกจ้างตามนิยามของกฎหมายคุ้มครองแรงงาน จะกลายสภาพเป็นแรงงานกึ่งอิสระที่เปราะบางและเปล่าเปลือยโดยชอบด้วยกฎหมายของร่างพรบ.ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ
แรงงานไรเดอร์เสนอกฎกระทรวงคุ้มครองรายได้
เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2568 สหภาพคนทำงานและตัวแทนแรงงานไรเดอร์ได้เข้าพบรัฐมนตรีกระทรวงแรงงานนายพงศ์กวิน จึงรุ่งเรืองกิจ เพื่อให้ทบทวนร่างพรบ.ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระและเสนอร่างกฎกระทรวง อาศัยอำนาจตามมาตรา 6 พรบ.คุ้มครองแรงงาน2541 ที่ระบุว่าให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานมีอำนาจออกกฎกระทรวงและประกาศเพื่อปฏิบัติการตามพรบ.คุ้มครองแรงงาน2541 สาระสำคัญกล่าวคือ
1. กำหนดให้เจ้าของแพลตฟอร์มเป็นนายจ้างและให้ผู้ประกองอาชีพกึ่งอิสระที่ทำงานผ่านแพลตฟอร์มเป็นลูกจ้างตามนิยามของพรบ.คุ้มครองแรงงาน 2541
2. เป็นการคุ้มครองค่าจ้างขั้นต่ำระหว่างที่เปิด-ปิดแอปพลิเคชั่นโดย คำนวณตามอัตราค่าจ้างค่าจ้างขั้นต่ำเป็นรายชั่วโมง เป็นการรักษาความเป็นอิสระในเรื่องชั่วโมงการทำงานที่มีหลักประกันรายได้ที่แน่นอน
3. เป็นการคุ้มครองค่ารอบการทำงาน จากจุดเริ่มต้นจนสิ้นสุดการทำงานให้ค่ารอบคำนวณจากค่าเฉลี่ยของค่าพลังงานและค่าเสื่อมเครื่องมือการทำงาน โดยกำหนดไม่ให้เรียกเก็บค่าคอมมิชชั่นจากแรงงานแพลตฟอร์มเกินกว่าร้อยละยี่สิบ
4.คุ้มครองรายได้จากงานพ่วงระหว่างรอบการทำงานให้ไม่ต่ำกว่าร้อยละเจ็ดสิบห้าของค่ารอบการทำงาน
ร่างกฎกระทรวงนี้จะเป็นไปตามบทบัญญัติของพรบ.คุ้มครองแรงงาน ที่ทำให้มีความชัดเจนในการคุ้มครองแรงงานตามลักษณะและรูปแบบการทำงานแพลตฟอร์มที่เปลี่ยนแปลงไป ซึ่งจะทำให้มีการคุ้มครองกรณีเจ็บป่วยและได้รับอันตรายจากการทำงานจากกองทุนทดแทนและประกันสังคมไปด้วย โดยไม่ต้องไปออกกฎหมายใหม่ที่ไปทำลายสิทธิแรงงานแพลตฟอร์ม
ผลงานตราบาปพรรคเพื่อไทย
รัฐมนตรีกระทรวงแรงงานนายพงศ์กวิน จึงรุ่งเรืองกิจ ได้รับฟังความคิดเห็นและข้อเสนอร่างกฎกระทรวงแรงงานของสหภาพคนทำงานและตัวแทนไรเดอร์เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2568 แต่ปรากฏว่า ยังคงยืนยันจะผลักดันร่างพรบ.ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระดังกล่าวโดยจะให้ผ่านความเห็นชอบเป็นกฎหมายภายในสามเดือนให้ได้ ทั้งๆที่ร่างกฎหมายนี้ไม่ได้คุ้มครองแรงงานอย่างแท้จริง และเป็นร่างกฎหมายที่เป็นการแบ่งแยกแรงงานออกจากกัน โดยได้รับการคุ้มครองแรงงานไม่เหมือนกัน เท่ากับเป็นการออกกฎหมายคุ้มครองความเปราะบางและตัวเปล่าเล่าเปลือยของแรงงานแพลตฟอร์มอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน ตามการวินิจฉัยของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ จึงเท่ากับว่า ร่างพรบ. ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระของกระทรวงแรงงานจะเป็นตราบาปของของพรรคเพื่อไทย
++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++
Labor Ministry’s Deceptive Lawmaking Serves Platform Corporations
Written by Somyot Pruksakasemsuk (August 23, 2025)
In the early period of industrial development, employment was not yet formalized. Workers toiled long hours under extremely low wages. Across the world, workers struggled for fair wages and working hours until these became codified into labor law, establishing clear rules in the employer–employee relationship. Yet employers, in pursuit of maximum profit and capital accumulation, consistently sought to evade labor law by creating new employment arrangements that relieve them of legal responsibilities.
Technological advances brought forth new forms of online employment. Consumers now access services through applications acting as intermediaries between sellers of goods or services and buyers. Platform owners profit by deducting service fees from consumers while keeping workers’ compensation as low as possible.
Platform work expands access to jobs quickly and easily, without limits of gender or age, allowing work anywhere, anytime. Millions of people have joined such workforces. These workers are labeled as “semi-independent workers” and excluded from labor law, relegated to the informal sector without guarantees of income or working hours. When they are injured or fall ill from work, they receive no compensation and no social security protections as other workers do.
The National Human Rights Commission (NHRC) has ruled that when platform companies recruit riders to deliver parcels and food in exchange for payment, this constitutes an employment contract, not a contract for services. The facts show that platform companies hold managerial authority by setting rules and regulations for work, and those who fail to comply are punished. Riders are therefore employees, and platform companies are the employers, no matter what other labels are used (March 29, 2024).
Protecting Riders and Platform Workers
Some riders who previously worked under structured employment fear that labor protections might undermine the flexibility of platform work. In reality, the artificial intelligence systems embedded in applications already determine flexible working patterns: the freedom to choose when to work, where to work, and whether to accept or reject jobs. Labor protection, therefore, must safeguard workers in ways that remain flexible and respect their autonomy, such as:
- Working hours between logging in and logging out of the application should be recognized as hours of work, covered by a guaranteed minimum wage calculated by the hour. This preserves workers’ freedom to decide how many hours per day they wish to work.
- Per-delivery payments, measured from the starting point to the completion of a task, are compensation for work performed over a set distance. Protections must guarantee a minimum rate that covers energy costs and equipment depreciation, and prevent companies from deducting excessive platform fees or commissions. Income from “bundled tasks” must also be protected to ensure fair compensation.
Such protections for riders fall under the authority of the Minister of Labor, who can issue ministerial regulations under Section 6 of the Labor Protection Act (1998), consistent with the rulings and recommendations of the National Human Rights Commission.
A Draft Law that Destroys Labor Rights while Serving Platform Corporations
During the tenure of Minister of Labor Pipat Ratchakitprakarn (2023–2025), the government drafted the Independent Workers Promotion and Protection Bill (Independent Workers Bill), claiming it aimed to protect platform workers. In reality, however, the draft law contains no substantive measures to safeguard the rights and benefits of platform workers. Specifically: 1. It fails to establish fair rates of pay. 2. It provides no protection for per-delivery payments or additional compensation. 3. It excludes compensation for work-related illness or accidents. 4. It denies access to social security. 5. It denies workers the right to unionize and engage in collective bargaining.
Furthermore, the draft Independent Workers Bill distorts existing definitions established under the Labor Protection Act (1998). It dismantles the status of workers as employees—status that guarantees income security and labor rights—and replaces it with a fabricated definition of “semi-independent workers.” Under this framework, riders and other platform workers are stripped bare of income guarantees and labor rights. They are labeled “semi-independent,” left without labor protections, while at the same time being compelled to pay into a state-controlled fund administered by the Ministry of Labor.
This draft law would deduct a portion of the already meager income of platform workers to establish a so-called “Fund for the Promotion and Protection of Semi-Independent Workers.” The fund would collect 3% of the earnings from each job performed by platform workers, to be remitted into the fund and used for purposes such as health protection or vocational training in other fields.
In this way, the Independent Workers Promotion and Protection Bill (Independent Workers Bill) put forward by the Ministry of Labor directly serves the interests of platform owners as employers. They would be exempt from paying wages and social benefits mandated under labor law, free from contributing to the compensation fund for work-related injury or illness, and free from making contributions to social security. Meanwhile, platform workers—who under the definition of the Labor Protection Act are in fact employees—would be legally reclassified into a vulnerable and stripped-down category of “semi-independent workers,” as codified in the draft Independent Workers Bill.
Riders Propose Ministerial Regulation to Protect Income
On August 15, 2025, the Workers’ Union and representatives of rider workers met with Minister of Labor Phongkwin Choengrungrojkit to demand a review of the draft Independent Workers Promotion and Protection Bill (Independent Workers Bill) and to submit a draft ministerial regulation. This proposal invokes the authority under Section 6 of the Labor Protection Act (1998), which empowers the Minister of Labor to issue ministerial regulations and proclamations to enforce the Labor Protection Act. The key points are as follows:
- Recognize platform owners as employers, and classify so-called “semi-independent workers” operating on platforms as employees under the definition of the Labor Protection Act (1998).
- Guarantee the minimum wage during the period a worker is logged in to the application, calculated on an hourly basis. This maintains flexibility over working hours while ensuring secure income.
- Protect per-delivery payments from start to completion of each job. Rates must reflect average energy costs and depreciation of work equipment, and commissions charged to platform workers must not exceed 20 percent.
- Protect income from “bundled” or secondary tasks performed during a delivery, which must not be less than 75 percent of the standard per-delivery payment.
This draft ministerial regulation would be enacted under the provisions of the Labor Protection Act, providing clarity in protecting workers in line with the evolving nature and forms of platform work. It would extend protection to cases of work-related illness and injury through the Workmen’s Compensation Fund and Social Security, without the need to enact a new law that undermines the rights of platform workers.
The Stain of the Pheu Thai Party
Minister of Labor Phongkwin Choengrungrojkit received the views and proposals for a draft ministerial regulation from the Workers’ Union and rider representatives on August 15, 2025. Yet the Minister still insisted on pushing forward the draft Independent Workers Promotion and Protection Bill (Independent Workers Bill), vowing to secure its passage into law within three months.
This draft bill does not genuinely protect workers. Instead, it divides workers into separate categories, granting unequal protection. In effect, it enshrines a system that legalizes the vulnerability and naked exploitation of platform workers—amounting to a violation of human rights, as recognized by the National Human Rights Commission.
Thus, the Ministry of Labor’s draft Independent Workers Bill stands as a lasting stain on the record of the Pheu Thai Party.